Bài giảng Ngữ văn 11 - Tiết 35: Văn học Hai đứa trẻ

Nội dung tài liệu: Bài giảng Ngữ văn 11 - Tiết 35: Văn học Hai đứa trẻ

1. Tiết 35: Văn học HAI ĐỨA TRẺ -Thạch Lam-
2. HAI ĐỨA TRẺ
3. I. TÌM HIỂU CHUNG: 1. TÁC GIẢ: THẠCH LAM (1910 – 1942)
4. a. Cuộc đời - Tên thật là Nguyễn Tường Vinh sau đổi là Nguyễn Tường Lân. - Sinh và mất ở Hà Nội, nhưng tuổi thơ gắn với phố huyện Cẩm Giàng- Hải Dương. - Là người thông minh, đôn hậu, điềm đạm và rất tinh tế. Là cây bút tiêu biểu của nhóm Tự lực văn đoàn.
5. b. Phong cách sáng tác: Có quan điểm sáng tác tiến bộ: - Viết chủ yếu về những kiếp người nghèo khổ, sống quẩn quanh, bế tắc, mòn mỏi trong xã hội cũ, với một tấm lòng cảm thương sâu sắc và nỗi buồn mênh mông. - Sở trường: sáng tác truyện ngắn. Truyện ngắn của ông là “Truyện không có cốt truyện, mỗi truyện ngắn như một bài thơ trữ tình”. Đặc biệt đi sâu vào khai thác diễn biến nội tâm nhân vật. - Lối viết: nhẹ nhàng, tinh tế, thâm trầm, kín đáo, xen giữa hiện thực và lãng mạn. - Tác phẩm chính (SGK)
6. 2. Tác phẩm - Xuất xứ: In trong tập “Nắng trong vườn” xuất bản năm 1938. - Tiêu biểu cho phong cách truyện ngắn Thạch Lam. - Bố cục: + Phần 1: Từ đầu -> dần về phía làng: Bức tranh phố huyện lúc chiều muộn. + Phần 2: Tiếp theo -> mơ hồ không hiểu: Bức tranh phố huyện lúc đêm về. + Phần 3: Còn lại: Bức tranh phố huyện lúc đoàn tàu đêm đi qua.
7. II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN 1. Bức tranh phố huyện lúc chiều tà. a. Bức tranh thiên nhiên cảnh vật - Âm thanh: + “Tiếng trống thu không...”: âm thanh rời rạc, buồn bã từng Bứctiếng tranh một báothiên hiệu nhiên ngày ở tànphố. + “Văng vẳnghuyện tiếng lúc ếch chiều nhái tàn kêu được ran nhà ngoài đồng ruộng...”, “Tiếngvăn khắc muỗi họa vo qua ve... những”: Âm chi thanh tiết gần gũi, quen thuộc, gợinào buồn (âm. thanh, hình ảnh, màu - Hình ảnh, sắc,màu đường sắc, đường nét)? nét: + Phương Tây đỏ rực, đám mây ánh hồng: Hình ảnh gợi nên vẻ đẹp đồng thời gợi nên sự lụi tàn sắp tắt. + Dãy tre làng trước mặt đen lại và cắt hình rõ rệt trên nền trời: Bóng tối bắt đầu ngự trị, quan sát tinh vi.
8. Miêu tả cảnh chân thực và sinh động gợi vẻ đẹp bình dị, nên thơ như một “bức họa đồng quê”, thấm đượm một nỗi buồn man mác.
9. b. Bức tranh sinh hoạt và cuộc sống con người nơi phố huyện - Dãy phố: được miêu tả trong sự đối lập giữa bóng tối của thiên nhiên và ánh sáng của những ngọn đèn: Sau“Các bức nhàtranh đã thiên lên nhiên đèn bìnhcả rồi ...” => Đèn được dịthắp và lênthơ hàngmộng ,loạt cuộc không sống con đủ làm sáng lên phố huyệnngười, ngược hiện lênlại làmnhư phốthế nàohuyện? tối tăm hơn. (hình ảnh dãy phố, cảnh chợ - Cảnh chợtàn tàn, :những “Chợ kiếphọp giữangười phốtàn ,đã vãn từ lâu...”: Cảnhnhững buồn đồ vậtvì ngườitàn?) đã về hết, tiếng ồn ào đã mất. => Phơi bày sự nghéo nàn, xơ xác, đìu hiu, tàn tạ của phố huyện vì trên đất chỉ còn lại rác rưởi.
10. - Những kiếp người tàn: + Những đứa trẻ nghèo nơi xóm chợ vật vờ trong buổi chợ tan vương vãi rác => hình ảnh đáng thương tội nghiệp. + Hai mẹ con chị Tí với gánh hàng nước ế ẩm: Lại là một số phận lam lũ đáng thương. + Bà cụ Thi điên với tiếng cười man rợ và ghê rợn, bóng dáng lảo đảo đi lần vào đêm tối: méo mó cả nhân hình và nhân tính => Một kiếp người tàn tạ bị vùi trong bóng tối. + Hai chị em Liên: một kiếp người tàn tạ nơi phố huyện, không có tuổi thơ
11. - Những đồ vật tàn tạ: + Cái chõng hàng nước của chị Tí: nghèo nàn đơn sơ như cuộc đời của chị, với nồi nước chè, thuốc lào... Toàn những thứ rẻ tiền. + Ngọn đèn dầu tù mù trên chõng hàng của chị, leo lét, tù mù, tăm tối. + Gian hàng của chị em Liên: nửa gian dán báo che liếp, phên nứa, chõng gãy, nhà tối, đầy muỗi, đồ hàng là vài bánh xà phòng, bao diêm...vừa ít, vừa ế ẩm, nghèo nàn, xơ xác. => Bức tranh phố huyện nghèo buổi chiều tàn được tô đậm bởi hình ảnh của chợ tàn, của những kiếp người tàn tạ, của những đồ vật tàn tạ, làm nổi bật cuộc sống nghèo nàn, hiu hắt, úa tàn.
12. c. Diễn biến tâm trạng Liên - Liên là một cô bé mới lớn, đang ở lứa tuổi nhạy cảm, dễ xúc động với thiên nhiên, cảnh vật và con người, có một tâm hồn nhân ái, giàu lòng yêu thương. + Nhạy cảm với cảnh vật: • Cảm nhận được bầu không khí tàn úa của phố huyện về chiều, tâm hồn cô bé biết buồn man mác trước thời khắc hoàng hôn... • Cảm nhận được cả mùi riêng của đất quê hương này...
13. + Nhạy cảm với con người: • Động lòng thương với những đứa trẻ nhà nghèo nơi xóm chợ, cảm thấy ái ngại vì không thể giúp gì cho chúng. • Thấu hiểu cảnh đời cơ cực, lam lũ, vất vả của mẹ con chị Tí. • Ánh mắt ái ngại nhìn theo, sững người và sợ sệt trước bóng dáng liêu xiêu của bà cụ Thi điên. • Cảm nhận được cái nhịp sống uể oải nơi phố huyện. => Sự rung động của một tâm hồn đôn hậu giàu yêu thương. Tâm hồn cô bé không hề dửng dưng trước những kiếp người tàn tạ
14. TÓM LẠI: ➢ Trong mắt của Liên: cảnh vật và con người đều tàn tạ, đìu hiu, buồn tẻ. Liên buồn cho cảnh, cho người và cho chính mình. ➢ Tác giả hóa thân vào nhân vật để khám phá những xao động tâm hồn ngây thơ, để day dứt về những kiếp sống lụi tàn. ➢ Tâm trạng chủ yếu của Liên trước cảnh phố huyện lúc chiều tàn: BUỒN THƯƠNG MAN MÁC.
15. II. ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN. 1. Cảnh phố huyện lúc chiều muộn. 2. Cảnh phố huyện khi đêm về. a. Bức tranh thiên nhiên. *Thiên nhiên: “... Trời đã bắt đầu đêm, một đêm mùa hạ êm như nhung và thoảng qua gió mát. Vòm trời hàng ngàn ngôi sao ganh nhau lấp lánh, lẫn với vệt sáng của những con đom Tìm những chi đóm bay là là trên mặt đất hay len vào những cành cây...” tiết miêu tả bóng tối ở phố huyện ? * Bóng tối nơi phố huyện: «...Đường phố và các con ngõ dần dần chứa đầy bóng tối. Tối hết cả, con đường thăm thẳm ra sông, con đường qua chợ về nhà, các ngõ vào làng lại càng sẫm đen hơn nữa...»
16. *Ánh sáng: “...Ánh sáng của ngàn vì sao, ánh sáng của đom đóm dưới mặt đất, cửa chỉ để hé một khe ánh sáng, quầng sáng lay động chung quanh ngọn đèn con của chị Tí, một chấm lửa nhỏ, cái Ánh sáng được nhà văn miêu tả bếp lửa của bác Siêu chiếu sáng một vùng cát, qua những hình ngọn đèn của Liên hắt từng hột sáng qua phên ảnh nào? nứa...”